Get Adobe Flash player

„Jadą wozy kolorowe taborami…”

Ej, Cyganie, tak bym chciała jechać z wami – śpiewała Maryla Rodowicz w Opolu, w 1970 roku. Dziś jednak Romowie kojarzą się nam przede wszystkim z biedą, żebrakami i dziećmi z akordeonami w tramwajach. Zresztą, dualizm postrzegania Romów ma znacznie głębsze korzenie. Wystarczy przeczytać Dzwonnika z Notre Dame, by się przekonać, że nasze odczucia, co do tego narodu, nigdy nie były jednolite.

Z jednej strony kojarzymy ich z korowodem kolorów, wolnością, tańcem i pięknem. Z drugiej zaś ilość memów z napisem „żryj gruz Cyganie” pobiła chyba rekordy w nternecie. A jaka jest prawda o ich kulturze?

Romowie od wieków byli ludem nomadycznym, jednak regulacje prawne (w Polsce po roku 1964) zakazały podróżowania taborami. W efekcie cały naród musiał dostosować się do osiadłego trybu życia. Teraz są społecznością rozproszoną po wszystkich krajach, różniącą się od siebie językiem i kulturą. Jednak jest coś, co spaja Romów z całego świata. To Romanipen, zbiór zasad współżycia społecznego, norm i sankcji, które grożą za ich nieprzestrzeganie. Karą w takim przypadku jest skalanie, czyli podział cygańskiego świata na źiużio, wużio – sfery czyste i marime, magerdo – sfery nieczyste. Dzięki Romanipen Romowie zawsze będą tworzyć zwartą, solidarną grupę. Kodeks ten pozwala odróżnić im „swojego” od „obcego” i nie zatracić swojej kulturowej tożsamości w dzisiejszym świecie.

Niewiele już pozostało z dawnej, romskiej religii. Cyganie, którzy musieli się osiedlić, w większości przyjęli wiarę miejscowych, adaptując ją do swoich potrzeb kulturowych. Jednak tradycja ciągle im towarzyszy. Doskonałym potwierdzeniem tego jest fakt, że Romowie mają trzy imiona – pierwsze znane jest tylko matce, która nadaje je podczas porodu. Nikt inny nie może go poznać, bowiem straci wtedy ochronną moc prze złymi duchami. Drugie imię używane jest wewnątrz plemienia, zaś trzecie służy do kontaktów z nie-Romami. To ostatnie zazwyczaj nadawane jest podczas chrztu w Kościele katolickim.

Romowie nie należą do naszej kultury, ale powoli przestają już także należeć do swojej. Stereotypy i głęboko zakorzeniony strach w kulturze europejskiej sprawiają, że Romowie są grupą wykluczoną. Jednak poprzez silne odróżnienie siebie od obcego, Cyganie sami się odgradzają od innych społeczeństw. Wciąż jeszcze szukają swojego miejsca w świecie, w którym została im odebrana ich najważniejsza tradycja kulturowa – możliwość podróżowania i poczucie wolności.

autor: Agnieszka Rzewuska

zdjęcie: stockvault.net

scroll back to top

Nasza Ekipa

Jesteśmy na Youtube